T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MEKANSAL PLANLAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VE İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ORTAK PROJESİ

“KENTSEL DÖNÜŞÜM UYGULAMALARINDA PLANLAMA İLKELERİNİN VE KRİTERLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ”


Sağlıklı ve yaşanılabilir kentler oluşturabilmek ve 6306 sayılı kanun kapsamında yürütülen çalışmalara yönelik planlama usul ve esaslarının belirlenmesi amacı ile hazırlanan proje, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü arasında imzalanan protokol ile başlamıştır.
Proje ile Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ve “6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” kapsamında, sağlıksız ve güvensiz yapı stokunun yenilenmesine yönelik olarak yapılacak imar planlarında; kentsel mekânın yaşanılabilirlik standartlarının yeniden belirlenmesi ve planlama ilkeleri ve kriterlerinin oluşturulmasına yönelik usul ve esasların saptanması amaçlanmıştır. Aynı zamanda yerel mimarinin korunması, mahalle ölçeğinin yeniden kazandırılması ve kent kimliğini öne çıkaran stratejilerin belirlenmesi projenin öncelikli hedefleri arasındadır. Söz konusu proje kapsamında İstanbul, Bursa ve İzmir illerinde bulunan 6 farklı kentsel dönüşüm alanı örneklem alanları olarak seçilmiştir.

Kurumsal

                    

Sağlıklı ve yaşanılabilir kentler oluşturabilmek ve “6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” kapsamında yürütülen çalışmalara yönelik planlama usul ve esaslarının belirlenmesi amacı ile hazırlanan “Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Planlama İlkeleri ve Kriterlerinin Geliştirilmesi Projesi”sine ilişkin çalışmalar Bakanlığımız ve İstanbul Teknik Üniversitesi arasında 22/05/2017 tarihinde imzalanan protokol ile başlatılmıştır.

Proje ile Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ve “6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” kapsamında, sağlıksız ve güvensiz yapı stokunun yenilenmesine yönelik olarak yapılacak imar planlarında; kentlerin yeşil alanları, sosyal ve kültürel donatı alanları, teknik altyapısı ve ulaşım sistemleri ile birlikte ele alınarak, kentsel mekânın yaşanılabilirlik standartlarının yeniden belirlenmesi ve planlama ilkeleri ve kriterlerinin oluşturulmasına yönelik usul ve esasların saptanması amaçlanmıştır. Aynı zamanda yerel mimarinin korunması ve mahalle ölçeğinin yeniden kazandırılması projenin öncelikli hedefleri arasındadır.

Proje kapsamında, kentsel dönüşüm uygulamalarına yönelik yapılan planlarda, planlama ilke ve kriterlerinin belirlenmesi amacıyla; başta Bakanlığımız olmak üzere Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, yerel yönetimler, hak sahipleri ve özel sektörden oluşan temsil kabiliyeti yüksek  katılımcılar ile birlikte İstanbul, İzmir, Bursa  illerinde odak grup toplantıları yapılmıştır. Odak grup toplantıların sonucunda paydaşlar/aktörler tarafından ortaya konulan sorunlar ve öneriler Ankara’da düzenlenen çalışma toplantısında ele alınmıştır. Son olarak ise İstanbul’da Müsteşarımız Prof. Dr. Sayın Mustafa ÖZTÜRK’ün Başkanlığı’nda Müsteşar Yardımcımız Sayın Fatma VARANK’ın katılımları ile gerçekleştirilen “Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Planlama İlkeleri ve Kriterlerinin Geliştirilmesi Çalıştayı” ile projenin nihai sonuçları değerlendirilmiştir.

Bakanlığımız ve İstanbul Teknik Üniversitesi ile birlikte hazırlanan bu proje kapsamında ortaya konulan planlama ilke ve kriterlerinin kentsel dönüşüm uygulamalarına yönelik yapılan planlarda uygulanabilmesi ve yaygınlaştırılabilmesi için projeye katkı sağlayan tüm paydaş/aktörlere, emeği geçen Bakanlığımız çalışanları ile proje ekibine teşekkür ederim.

Proje Grubu

                        

Prof. Dr. Mehmet OCAKÇI

(Proje Koordinatörü)

Y. Mimar (İTÜ)

A Grubu Şehir Plancısı

Doç. Dr. Fatih TERZİ

Y. Şehir Plancısı (İTÜ)

A Grubu Şehir Plancısı

Prof. Dr. Ş. Şence TÜRK

Y. Şehir Plancısı (İTÜ)

Danışmanlar

                        

Prof. Dr. Gülden ERKUT

Sosyolog

Y. Şehir Plancısı (İTÜ)

Prof. Dr. Haluk GERÇEK

İnşaat Y. Mühendisi

Ulaşım Plancısı (İTÜ)

Prof. Dr. Ayşegül TANIK

Çevre Y. Mühendisi (İTÜ)

Doç. Dr. Ali HEPŞEN

Finans (İÜ)

Ömer Engin Denizci

Çevre Y. Mühendisi

Altyapı (YTÜ)

Bursiyerler

                        

Sezen TÜRKOĞLU

Şehir Plancısı (İTÜ)

Ayça YILMAZ

Şehir Plancısı (İTÜ)

Ayşenur TANRIAŞIKI

Şehir Plancısı (İTÜ)

Ahmet Cihat İNAÇ

Şehir Plancısı (İTÜ)

Yönetim

                        

Yavuz Erdal KAYAPINAR

Mekânsal Planlama

Genel Müdürü

Hidayet UYSAL

Mekânsal Planlama

Genel Müdür

Yardımcısı V.

Proje Grubu

                        

Erkan ÜÇÖZ

Daire Başkanı

Selma TOSUN

Şube Müdürü V.

M. Sait YANMAZ

Şube Müdürü

Benay KAÇAR

Şube Müdürü V.

Filiz BOYACI

Şube Müdürü V.

Dilek DİZİLİ

Mimar

 Kentsel Dönüşümde Kavramsal Çerçeve

 

Kentsel dönüşüm, hem gelişmiş hemde gelişmekte olan ülkelerin gündeminde olan ve güncel olarak tartışılan bir konudur. Uluslararası literatürde, “kentsel dönüşüm” kavramına ilişkin farklı şekillerde tanımlamalar yapılmış ve kentsel dönüşüm geniş ya da dar kapsamda ele alınmıştır. Çalışmanın bu kapsamında çeşitli literatürürlerin ve çevrimiçi kaynakların taranması ile kentsel dönüşüm kavramı ve kentsel dönüşümün boyutları ayrıntılı olarak incelenmiş olup, dönüşüm uygulamalarında planlama ilkeleri ve kriterlerinin geliştirilmesinde bir altlık oluşturulması sağlanmıştır. Çalışmanın ilk aşaması olan literatür kısmına ait metnin tamamına indir butonuna tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Mantıksal Çerçeve Yaklaşımı

 

“Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Planlama İlkelerinin ve Kriterlerinin Geliştirilmesi Projesi”nde dünyada proje geliştirmede yaygın olarak kullanılan Mantıksal Çerçeve Yaklaşımı kullanılmıştır. Proje kapsamında Mantıksal Çerçeve Yaklaşımının uygulanmasına yönelik, katılımlı bir süreç tasarlanmış ve İstanbul, Bursa, İzmir’de kentsel dönüşüm planlamasında yer alan aktör ve paydaşların katılımıyla geçekleştirilen odak grup toplantıları ile sorunlar tespit edilmiştir. Bu süreçte katılımcılardan kentsel dönüşüm uygulamalarına yönelik sorunların ve önerilerin elde edilmesiyle sorun analizi, paydaş analizi, hedef analizi ve strateji analizinin gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Mantıksal Çerçeve Yaklaşımı, sorun analizi,paydaş analizi, hedef analizi ve strateji analizi hakkında daha detaylı bilgi sahibi olmak için indir butonuna tıklayınız.

Stratejiler

 

Sorun ve hedef analizlerinin gerçekleştirilmesiyle kentsel dönüşüm sürecine ve uygulamalarına yönelik temel sorunlar ile alt sorunlar ve bunların çözümüne yönelik durumlar ortaya konmuştur. Temel bir sorunun çözümüne yönelik belirlenen bir genel hedefin gerçekleşmesi için farklı yönetmler olduğu hedef ağacında ortaya konmuştur. Strateji analizi bu yöntemlerden bir ya da bir kaçını seçmek için yapılan çalışma olarak tanımlanabilir; dolayısıyla strateji analizi temel sorunu çözmek için izlenecek yol ya da yöntemdir. Daha detaylı bilgi edinmek için indir butonuna basınız.

Nüfus, Kapasite, Altyapı ve Ekonomik Potansiyele Yönelik Kavramsal Yaklaşım

 

Kentsel dönüşüm, hem gelişmiş hemde gelişmekte olan ülkelerin gündeminde olan ve güncel olarak tartışılan bir konudur. Uluslararası literatürde, “kentsel dönüşüm” kavramına ilişkin farklı şekillerde tanımlamalar yapılmış ve kentsel dönüşüm geniş ya da dar kapsamda ele alınmıştır. Çalışmanın bu kapsamında çeşitli literatürürlerin ve çevrimiçi kaynakların taranması ile kentsel dönüşüm kavramı ve kentsel dönüşümün boyutları ayrıntılı olarak incelenmiş olup, dönüşüm uygulamalarında planlama ilkeleri ve kriterlerinin geliştirilmesinde bir altlık oluşturulması sağlanmıştır. Çalışmanın ilk aşaması olan literatür kısmına ait metnin tamamına indir butonuna tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Planlama İlke ve Kriterleri

 

Proje kapsamında, İstanbul, Bursa ve İzmir illerinde gerçekleştirilen odak grup toplantıları; Ankara’da gerçekleştirilen çalışma toplantısı; saha çalışmaları ile gerçekleştirilen anketlerin sonuçları ve proje ekibinin deneyimleri ve kuramsal altyapı doğrultusunda planlama çalışmalarına yönelik olarak tavsiye edilen ilkeler ve bu ilkelere bağlı olarak geliştirilen bileşenler sunulmaktadır, Bileşenler ve bu bileşenlere bağlı ilke ve kriterler hakkında daha detaylı bilgiye indir butonuna tıklayarak ulaşabilirsiniz.

ÖRNEKLEM ALANLAR

                    

Proje kapsamında; İstanbul, İzmir ve Bursa’da kentsel dönüşüm alanı olarak ilan edilen altı örneklem alanı üzerinde çalışılmıştır. İstanbul İlinde, Beyoğlu İlçesi Örnektepe ve Sütlüce Mahalleleri; Esenler İlçesi Havaalanı Mahallesi; Pendik ilçesi, Batı Mahallesi; Bursa İlinde, Yıldırım İlçesi Mevlana, Ulus, Yavuzselim, Arabayatağı, Çınarönü ve Hacıvat Mahalleleri; Kestel İlçesi, Vanimehmet Mahallesi; İzmir İlinde, Kemalpaşa İlçesi Atatürk ve Soğukpınar Mahalleleri örnek proje alanları olarak seçilmiştir.

Örneklem alan olarak seçilen altı kentsel dönüşüm alanı, yerel ve merkezi yönetimler ile literatürden elde edilen veriler ve saha çalışmasında gerçekleştirilen gözlemler ışığında ele alınmıştır. Kentsel dönüşüm alanları, kentsel dönüşüm süreçleri, doğal, fiziksel ve sosyal yapıları açısından farklılaşan özellikler taşımaktadır. Bu özellikleri ve karakteristiklere örneklem alanlar dâhilinde bakıldığında ön plana çıkan kentsel mekân özellikleri ile kentsel dönüşüm süreçleri ortaya konmuştur.

 

 

 

 

İSTANBUL
Esenler İlçesi Havaalanı Mahallesi Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Havaalanı Kentsel Dönüşüm Projesi Alanı, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 2. maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 24.09.2012 tarihinde Riskli Alan olarak kararlaştırılmış olup,   07.10.2012 tarih ve 28434 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak Riskli Alan ilan edilmiştir .
Havaalanı Kentsel Dönüşüm Projesi, tamamlanmış olup; Çevre Şehircilik Bakanlığı, Emlak Konut GYO, ESKON Esenler İnş. San. Tic. A.Ş. ve Esenler Belediyesi işbirliği ile gerçekleştirilmiştir.

İSTANBUL
Beyoğlu İlçesi Örnektepe-Sütlüce Mahalleleri Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Örnektepe ve Sütlüce Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan ve 2751, 3256, 3258, 3259 ve 3260 sayılı adaları kapsayan bölge, 24.09.2012 tarih 2012/3786 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca, “Riskli Alan” ilan edilmiş olup, söz konusu alana ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 06.02.2015 tarih 924 sayılı yetkilendirme oluru ile Beyoğlu Belediye Başkanlığı’nı uygulama yapma hususunda yetkilendirmiştir

Örnektepe-Sütlüce Mahalleleri Kentsel Dönüşüm projesi, kentsel tasarım projesi ve etaplama yaklaşımı ile gerçekleştirilmektedir.  1. Etap uzlaşma ve hak sahipliliği anlaşmaları sağlanarak tahliye edilmiş ve alanda yapılan kamulaştırmalardan sonra alandaki tüm yapılar yıkılmıştır.

İSTANBUL
Pendik – Batı Mahallesi Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Pendik Batı Mahallesi, Pendik Belediyesi’nin talebi üzerine, 12 Aralık 2016 tarihli Bakanlar Kurulu Kararıyla Riskli Alan olarak ilan edilmiş ve bu çerçevede planlama süreci başlamıştır. Planlama alanı, üzerinde yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan çoğunluğu Deprem Yönetmeliğine uygun olmayan yapıları barındırması sebebiyle riskli alan olarak belirlenmiştir. Onaylı imar planı doğrultusunda parsel ölçeğinde dönüşüm süreci devam etmektedir.

Kentsel dönüşüm alanında 5-6 katlı, iyi ve orta derece olarak nitelendirilebilecek yapı kalitesine sahip betonarme binaların yoğunlukta olduğu görülmüştür. Ancak binaların çoğunluğu 1999 yılı depreminden önce yapılmış olup deprem yönetmeliğine uygun değildir. Alanda konut fonksiyonunun yanında, sosyo – kültürel tesisler, donatılar ve yeşil alanlar bulunmakta olup Ayrıca alanın güneyinde Pendik burnu olarak nitelendirilen alanı içine alan söz konusu bölge de I. Derece Doğal Sit Alanı ilan edilen koruluk bulunmaktadır.

BURSA
Yıldırım Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Bursa İli, Yıldırım İlçesi, Mevlana, Ulus, Yavuzselim, Arabayatağı, Çınarönü, Hacivat ve Şirinevler mahalleri sınırları içerisinde yer alan Riskli Alan’a ilişkin 17.12.2012 tarihli ve 2012/4086 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 20.01.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Devam eden 1/25 000 ve 1/5 000 ölçekli Nazım ve 1/1 000 ölçekli Uygulama Revizyon İmar Planı çalışmaları ise ilgili Riskli Alan Sınırı içerisinde yer alan 403,23 ha büyüklüğündeki alana yönelik olarak sürdürülmektedir. Proje etaplar halinde gerçekleştirilmiştir. 1. bölge olarak belirlenen 55 hektarlık M-I Bölgesine (1. Etap) ilişkin 1/25000 – 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlar 04.06.2013 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanmıştır.
Yıldırım kentsel dönüşüm alanında orta ve kötü olarak nitelendirilebilecek yapı kalitesine sahip betonarme binaların yoğunlukta olduğu görülmüştür. Alan içerisinde birbirinden oldukça farklı sosyo-ekonomik yapılara ve yaşam kültürüne sahip komşulukların bir arada olduğu tespit edilmiştir.

BURSA
Kestel İlçesi Vanimehmet Mahallesi Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Bursa İli, Kestel İlçesi, Vanimehmet Mahallesi sınırları içerisinde yer alan 7,22 hektarlık alan; 12.10.2013 tarih ve 28793 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan; 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 2. Maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 18.09.2013 tarih ve 2013/5430 sayılı kararınca riskli alan ilan edilmiştir.

İZMİR
Kemalpaşa İlçesi Atatürk Ve Soğukpınar Mahalleleri Kentsel Dönüşüm Alanı

 

Kemalpaşa ilçesinde 6306 sayılı kanun çerçevesinde Atatürk ve Soğukpınar mahallelerini kapsayan yaklaşık 80 ha.lık alan İzmir Kentsel Bölge Nazım İmar Planı (İKBNİP)’nda yer almamasına rağmen 2015/7341 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 08.03.2015 tarih ve 29289 sayılı Resmi Gazete de “Riskli Alan” olarak ilan edilmiştir. Mevcut durumda, yetki ve çalışma yapma hakkı İzmir Kemalpaşa Belediyesi’ne devredilmiştir.